ଶ୍ରୀମଦ୍‌ ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା ୨: ୩୩ ଶ୍ଳୋକ :ଅଥ ଚେତ୍ତ୍ୱମିମଂ ଧର୍ମ୍ୟଂ..

ଅଥ ଚେତ୍ତ୍ୱମିମଂ ଧର୍ମ୍ୟଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ନ କରିଷ୍ୟସି ।
ତତଃ ସ୍ୱଧର୍ମଂ କୀର୍ତ୍ତିଂ ଚ ହିତ୍ୱା ପାପମବାପ୍ସ୍ୟସି ॥

ହେ ଅର୍ଜୁନ ! ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଧର୍ମସମ୍ମତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ ନାହିଁ, ତେବେ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମ ଓ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପାପର ଅଧିକାରୀ ହେବ ।
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ନୈତିକ ଦାୟିତ୍ୱର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟକ୍ତ କରୁଛନ୍ତି । ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ହିଂସା ନୁହେଁ, ବରଂ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟ ରକ୍ଷାର ଉପାୟ । ଏଠାରେ “ପାପ”ର ଅର୍ଥ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଦୋଷ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱରୁ ପଳାୟନ ।
ସମାଜରେ ଯେତେବେଳେ ସଚେତନ ଓ ସକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟାୟକୁ ଦେଖି ନୀରବ ରହେ, ସେତେବେଳେ ଅନ୍ୟାୟକୁ ପରୋକ୍ଷ ସମର୍ଥନ ମିଳିଯାଏ । ନୀରବତା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ ସହିତ ଭାଗୀଦାର ହେବା ପରି । ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଣିଷ ଭିତରେ ଦୋଷବୋଧ, ଆତ୍ମଗ୍ଲାନି ଓ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଅଭାବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏଠାରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆତ୍ମିକ ଦୃଢତା ଦେଉଛନ୍ତି । ଗୀତା ଆମକୁ ଶିଖାଏ – ନିଜ ଭୂମିକା, ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ନ୍ୟାୟରୁ ପଳାଇବା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପତନ ।
ସମାଜ ଧର୍ମ, ନ୍ୟାୟ ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରି ତିଷ୍ଠି ରହିଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ସଚେତନ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଚୁପ୍ ରହେ, ସେତେବେଳେ ସମାଜ ଧୀରେ ଧୀରେ ପତନ ଦିଗକୁ ଗତି କରେ । ଗୀତା ୨:୩୩ କହେ – ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର ସାମାଜିକ ଅପରାଧ । ଏଠାରେ “ପାପ”ର ଅର୍ଥ – ସମାଜ ପ୍ରତି ନିଜ ନୀତିଗତ ଦାୟିତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ ।
ପରିବାର ହେଉଛି ଧର୍ମର ପ୍ରଥମ ପାଠଶାଳା । ପିତା, ମାତା, ଭାଇ-ଭଉଣୀ ସମସ୍ତଙ୍କର ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ରହିଛି । ଯଦି ପରିବାରରେ, ଅନ୍ୟାୟ ଘଟେ, ଦୁର୍ବଳ ସଦସ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଏ ଏବଂ ସକ୍ଷମ ସଦସ୍ୟ ମୌନ ରହେ, ତେବେ ସେ ମଧ୍ୟ ଗୀତାର ଦୃଷ୍ଟିରେ “ସ୍ୱଧର୍ମ ତ୍ୟାଗୀ”। ସ୍ୱଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ମିଳୁଥିବା ଶାନ୍ତି ମିଥ୍ୟା; ଧର୍ମ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ମାନବିକତା।
ଗୀତା ଅନୁସାରେ ମଣିଷର ଅସ୍ତିତ୍ୱ କେବଳ ଜୀବନ ଧାରଣ ନୁହେଁ; ଏହା ନିଜ ସ୍ୱଭାବ (ସ୍ୱଧର୍ମ) ସହ ସମନ୍ୱୟ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ କିମ୍ବା ପଳାୟନ କରେ, ସେ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ “ପାପ” ହେଉଛି – ନିଜ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା । ନିୟମ ଭଙ୍ଗ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ସାଧାରଣତଃ “ପାପ” କୁହାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଗୀତାରେ “ପାପ”ର ଅର୍ଥ ଅଧିକ ଗଭୀର – ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଜାଣି ସତ୍ତ୍ୱେ ତ୍ୟାଗ କରିବା। ଏହା କାର୍ଯ୍ୟ ନ କରିବାର ଦୋଷ ଅଟେ ।
ଗୀତା ମଣିଷକୁ ଏକ ନୀତିଗତ କର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଦେଖେ । କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ କର୍ମଫଳରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଅକ୍ରିୟତା ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର କର୍ମ । ଏହି ଶ୍ଳୋକ କହେ – ନ କରିବା ମଧ୍ୟ କରିବା; ତାହାର ଫଳ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ । “କୀର୍ତ୍ତି” କେବଳ ସାମାଜିକ ଖ୍ୟାତି ନୁହେଁ । ଦାର୍ଶନିକ ଭାବେ ଏହା ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ଓ ନିଜ ପ୍ରତି ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ରହିବାକୁ ଦର୍ଶାଏ । ନିଜ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କଲେ ବାହ୍ୟ ସମ୍ମାନ ରହିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମମୂଲ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ।
ଗୀତାରେ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଆସକ୍ତି ରହିତ ଭାବରେ ପାଳନ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ମିଳେ । ଏହି ଶ୍ଳୋକ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ – ସ୍ଵଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ସନ୍ନ୍ୟାସ ମୋକ୍ଷର ପଥ ନୁହେଁ । ନିଜ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ପଳାୟନ ଆତ୍ମିକ ପତନର ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ ।
🌹🙏🌹
ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ବେଉରିଆ
୯୪୩୭୦୪୬୮୪୯