ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ପରାଣ୍ୟାହୁରିନ୍ଦ୍ରିୟେଭ୍ୟଃ ପରଂ ମନଃ । ମନସସ୍ତୁ ପରା ବୁଦ୍ଧିର୍ଯୋ ବୁଦ୍ଧେଃ ପରତସ୍ତୁ ସଃ ॥
1 min read
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ୩:୪୨ ଶ୍ଳୋକ :
ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ପରାଣ୍ୟାହୁରିନ୍ଦ୍ରିୟେଭ୍ୟଃ ପରଂ ମନଃ ।
ମନସସ୍ତୁ ପରା ବୁଦ୍ଧିର୍ଯୋ ବୁଦ୍ଧେଃ ପରତସ୍ତୁ ସଃ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟଠାରୁ ମନ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ମନଠାରୁ ବୁଦ୍ଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତାହା ହେଉଛି ଆତ୍ମା ।
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ବାହ୍ୟ ଜଗତ ସହ ଆମର ସମ୍ପର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ଦୃଶ୍ୟ, ଶବ୍ଦ, ଗନ୍ଧ, ରୁଚି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଆମକୁ ସୁଖ–ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥାଏ। ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି, ତେବେ ମଣିଷ ଆସକ୍ତି ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଯାଏ । ଏହା ପରେ ମନର ଭୂମିକା ଆସେ । ମନ ହେଉଛି ଭାବନା, ଇଚ୍ଛା ଓ କଳ୍ପନାର କେନ୍ଦ୍ର । ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଯାହା ଅନୁଭବ କରେ, ମନ ତାହାକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଆକାଂକ୍ଷାର ରୂପ ଦେଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ମନଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି ବୁଦ୍ଧି – ଯାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଓ ବିବେକର ଶକ୍ତି । ବୁଦ୍ଧି ଠିକ୍ ଓ ଭୁଲ୍ର ଭେଦ କରେ, ନୀତି–ଅନୀତିକୁ ବିଚାର କରେ । ଯେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧି ସଚେତନ ଓ ପରିଶୁଦ୍ଧ ରହେ, ସେତେବେଳେ ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ ।
ଶେଷରେ, ବୁଦ୍ଧିଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି ଆତ୍ମା। ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଯାହା ଶରୀର–ମନ–ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଲୋକିତ କରେ ।
ଆତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ମଣିଷ ସତ୍ୟ ସ୍ଵରୂପକୁ ଜାଣେ ଓ ମୋହ–ମାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ । ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଆମକୁ ସୂଚନା ଦେଉଛି ଯେ, ଆତ୍ମାର ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହେଉଛି ଜୀବନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ । ଦାର୍ଶନିକ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ଆତ୍ମା ବା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ନିର୍ବିକାର ଓ ନିତ୍ୟ । ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ; କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ । ଏହା ଅସ୍ତିତ୍ୱର ମୂଳ ଆଧାର । ମଣିଷ ଯଦି ଆତ୍ମାର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ, ତେବେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ–ମନ–ବୁଦ୍ଧିର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ ।
🌹🙏🌹
ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ବେଉରିଆ
୯୪୩୭୦୪୬୮୪୯
