ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ୱମିନ୍ଦ୍ରିୟାଣ୍ୟାଦୌ ନିୟମ୍ୟ ଭରତର୍ଷଭ ।ପାପ୍ମାନଂ ପ୍ରଜହି ହ୍ୟେନଂ ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନନାଶନମ୍ ॥

ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା ୩:୪୧ ଶ୍ଳୋକ :

ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ୱମିନ୍ଦ୍ରିୟାଣ୍ୟାଦୌ ନିୟମ୍ୟ ଭରତର୍ଷଭ ।
ପାପ୍ମାନଂ ପ୍ରଜହି ହ୍ୟେନଂ ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନନାଶନମ୍ ॥

ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ (ଅର୍ଜୁନ) ! ତେଣୁ ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କର । ଏହି କାମରୂପ ପାପୀକୁ ନାଶ କର, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ ।
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ବାହ୍ୟ ବିଷୟ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରାଇଥାନ୍ତି । ଦୃଷ୍ଟି ରୂପକୁ ଦେଖେ, କର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦକୁ ଶୁଣେ, ଜିହ୍ୱା ରସକୁ ଆସ୍ୱାଦନ କରେ, ଚର୍ମ ସ୍ପର୍ଶକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ଓ ନାସିକା ଗନ୍ଧକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ । ଏହି ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଯଦି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରହେ, ତେବେ ସେମାନେ ମନରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି । ଆକାଂକ୍ଷା ବଢ଼ିଲେ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଓ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ ବୁଦ୍ଧିର ବିବେକଶକ୍ତି କ୍ଷୀଣ ହୁଏ । ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର ସଠିକ୍ ପଥକୁ ଭୁଲି ଯାଏ । ସେଥିପାଇଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରଥମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି । ଜ୍ଞାନ ମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ତତ୍ତ୍ୱବୋଧ; ବିଜ୍ଞାନ ମାନେ ସେହି ଜ୍ଞାନର ଅନୁଭୂତିମୂଳକ ପ୍ରୟୋଗ । କାମ ଏହି ଦୁଇକୁ ନଷ୍ଟ କରି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅବିବେକୀ ଓ ଅଧର୍ମପଥଗାମୀ କରେ । ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ କାମନାରେ ଆବୃତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜର ଉଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଭୁଲି ଯାଏ ଓ ନିମ୍ନ ସୁଖରେ ଲିନ ହୁଏ । ଧ୍ୟାନ, ସଦ୍ ବିଚାର, ନିଷ୍କାମ କର୍ମ ଓ ସତସଙ୍ଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟପ୍ରତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କରାଯାଇପାରେ ।
ମନୁଷ୍ୟର ସମସ୍ତ ଆଚରଣର ଆରମ୍ଭ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ତେଜନାରୁ ହୁଏ । ବାହ୍ୟ ବିଷୟ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନିଏ । ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ନ ହେଲେ କ୍ଷୋଭ, ଅସନ୍ତୋଷ ଓ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ପୂରଣ ହେଲେ ଆଉ ଅଧିକ ଇଚ୍ଛା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହା ଏକ ମାନସିକ ଚକ୍ର – ଇଚ୍ଛା, ପ୍ରୟାସ, ଅସନ୍ତୋଷ, ପୁନଃ ଇଚ୍ଛା । ଗୀତା ଏହି ଚକ୍ରକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ମୂଳ ସ୍ଥାନରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି କହେ । ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ତେଜନାକୁ ଆରମ୍ଭରୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିର ରହେ । ଏହା ଦମନ ନୁହେଁ; ବରଂ ସଚେତନ ସ୍ୱନିୟନ୍ତ୍ରଣ । ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଆବୃତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ବିଚାରଶକ୍ତି କ୍ଷୀଣ ହୁଏ । ଭାବନା ଓ ଆବେଗ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରେ । ଫଳସ୍ୱରୂପ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଭୁଲ ହୋଇଥାଏ ଓ ପରେ ଅନୁତାପ ଜନ୍ମ ନିଏ । ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ମନୋବିଜ୍ଞାନରେ “ଇମୋସନାଲ ହାଇଜ୍ୟାକିଂ” ବୋଲି କୁହାଯାଏ – ଯେଉଁଠାରେ ଭାବନା ବିବେକକୁ ଅଧିକାର କରିନିଏ । ଆତ୍ମସଚେତନତା ଓ ଆତ୍ମଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରେ । ଧ୍ୟାନ, ନୀତିଶୀଳ ଆଚରଣ ଓ ଉଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟପ୍ରତି ମନୋନିବେଶ ମାଧ୍ୟମରେ ମନକୁ ଉନ୍ନତ କରାଯାଇପାରେ ।
🌹🙏🌹
ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ବେଉରିଆ
୯୪୩୭୦୪୬୮୪୯