ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା ୩:୨୨ ଶ୍ଳୋକ : ନ ମେ ପାର୍ଥାସ୍ତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟଂ..

ନ ମେ ପାର୍ଥାସ୍ତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ କିଞ୍ଚନ ।
ନାନବାପ୍ତମବାପ୍ତବ୍ୟଂ ବର୍ତ୍ତ ଏବ ଚ କର୍ମଣି ॥

ହେ ଅର୍ଜୁନ ! ତିନି ଲୋକରେ ମୋର କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ । ମୋ ପାଇଁ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ତ ନାହିଁ ଏବଂ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ । ତଥାପି ମୁଁ ସଦା କର୍ମ କରୁଛି ।
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ କର୍ମର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଥିପାଇଁ ସେ କୌଣସି ଲାଭ ପାଇଁ କର୍ମ କରୁନାହାନ୍ତି । ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ତ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତର ଅଧିଷ୍ଠାତା । ତଥାପି ସେ କର୍ମ କରୁଛନ୍ତି । କାରଣ ଯଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି କର୍ମ ଛାଡ଼ି ଦେବେ, ତେବେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କର୍ମ କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦେବେ । ଏହା ସମାଜରେ ଅନୀତି ଓ ବିଶୃଙ୍ଖଳା ସୃଷ୍ଟି କରିବ ।
ଈଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ହୋଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କର କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଲାଭ ପାଇଁ କର୍ମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏନାହିଁ । ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ କର୍ମ କରେ କାରଣ ସେ କିଛି ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହେଁ କିମ୍ବା କୌଣସି ଅଭାବ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ । କିନ୍ତୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ଅଭାବ ନଥିବାରୁ ସେ କୌଣସି ବାଧ୍ୟତାରେ କର୍ମ କରିବା ଦରକାର ପଡେ ନାହିଁ । ତଥାପି ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଲାଭ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ଓ ଲୋକକଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କର୍ମ କରୁଛନ୍ତି । ଯଦି ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ କର୍ମ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ କର୍ମରୁ କେମିତି ଦୂରେଇ ପାରିବ ? ଏହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶିକ୍ଷା ମିଳେ ଯେ, କର୍ମ ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନର ଅବିଭାଜ୍ୟ ଅଂଶ । କର୍ମ ଛାଡ଼ି ଜୀବନ ଅସମ୍ଭବ । କର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ହିଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରେ ଓ ସମାଜର ଉନ୍ନତିରେ ସହଯୋଗ କରେ ।
ଅନେକ ସମୟରେ ପରିବାରର ବୃଦ୍ଧ ବା ଅର୍ଥନୈତିକ ଭାବେ ସୃଦୁଢ ରହିଥିବା ସଦସ୍ୟମାନେ ଚାହିଁଲେ କର୍ମରୁ ବିରତ ହୋଇପାରନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅଭାବ ନଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେମାନେ ଦାୟିତ୍ୱ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ଛୋଟମାନେ ମଧ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟବୋଧ ହରାଇବେ । ଏହିଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ପରିବାର ପାଇଁ ଏକ ଦିଗଦର୍ଶନ ମିଳେ । ପରିବାରର ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି କହିବେ, “ମୋର କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ କାମ କରିବି ନାହିଁ”, ତେବେ ପରିବାରର ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଙ୍ଗ ହେବ । କିନ୍ତୁ ସେ ଯଦି ନିଷ୍କାମ ଭାବେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବେ, ତେବେ ସେଥିରୁ ସନ୍ତାନମାନେ ଶିଖିବେ ଯେ କର୍ମ ଜୀବନର ମୂଳ ଧର୍ମ । ଶିଶୁମାନେ ଶବ୍ଦରୁ ଅଧିକ ଆଚରଣରୁ ଶିଖନ୍ତି । ତେଣୁ ପିତା–ମାତାଙ୍କର କର୍ମଠତା ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ସନ୍ତାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଗଢ଼େ ।

ସମାଜରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି, ନେତା, ଶିକ୍ଷକ, ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଦର୍ଶ ହୁଏ । ଯଦି ସେମାନେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱରୁ ପଛକୁ ହଟିଯିବେ, ତେବେ ସମାଜରେ ଅନୁଶାସନ ଓ ନୀତିର ଅବକ୍ଷୟ ହେବ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦେଖାଏ ଯେ, ନେତୃତ୍ୱ କେବଳ ପଦ ବା ପ୍ରଭାବ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦାୟିତ୍ୱ ଓ କର୍ମନିଷ୍ଠା । ଏହି ଶ୍ଳୋକର ମୂଳ ଭାବ ହେଉଛି – କର୍ମ ସମାଜର ସ୍ଥିରତାର ଆଧାର । ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ “ମୋର କିଛି ଲାଭ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ କାମ କରିବି ନାହିଁ”, ତେବେ ସମାଜ ଅଚଳ ହୋଇପଡ଼ିବ । ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ ଅନୀତି, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ବଢ଼ିବ । ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନିଷ୍ଠାର ସହ ପାଳନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ସାଧାରଣ ଜୀବ କର୍ମ କରେ କାରଣ ସେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ । ସେ କିଛି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ, କିଛି ହାସଲ କରିବାକୁ କିମ୍ବା କୌଣସି ଅଭାବ ପୂରଣ କରିବାକୁ କର୍ମ କରେ । କିନ୍ତୁ ଈଶ୍ୱର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ଅଭାବ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କର୍ମ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆବଶ୍ୟକତା ବା ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ନୁହେଁ, ବରଂ ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ଓ ସମନ୍ୱୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା । ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଯେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଅର୍ଥ କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଗୀତା ଶିଖାଏ ଯେ ସତ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନତା କର୍ମ ଛାଡ଼ିବାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ କର୍ମରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିବାରେ ଅଛି । ଈଶ୍ୱର କର୍ମ କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ କର୍ମରେ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ୁନାହାନ୍ତି। ଏହା ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ ଯେ, କର୍ମ ନୁହେଁ ବରଂ କର୍ମରେ ଆସକ୍ତି ହିଁ ବନ୍ଧନର କାରଣ ।
🌹🙏🌹
ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ବେଉରିଆ
୯୪୩୭୦୪୬୮୪୯