ଶ୍ରୀମଦ୍‌ ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା ୨:୫୧ ଶ୍ଳୋକ :କର୍ମଜଂ ବୁଦ୍ଧିୟୁକ୍ତା..

କର୍ମଜଂ ବୁଦ୍ଧିୟୁକ୍ତା ହି ଫଳଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ମନୀଷିଣଃ ।
ଜନ୍ମବନ୍ଧବିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ପଦଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ୟନାମୟମ୍ ॥

ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ (ସମତା ବୁଦ୍ଧିରେ ସ୍ଥିତ) ଜ୍ଞାନୀମାନେ କର୍ମର ଫଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଜନ୍ମ–ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୁଃଖହୀନ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ।
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କର୍ମଯୋଗର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି । ମନୁଷ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ କର୍ମ କରେ ଫଳ ପାଇବା ଆଶାରେ। କିନ୍ତୁ ଗୀତା କହେ – ଫଳାଶା ହିଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରେ ପକାଇ ରଖେ । ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅର୍ଥାତ୍ ବିବେକ ଓ ସମତା ସହିତ କର୍ମ କରେ, ସେ କର୍ମର ଫଳକୁ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ସହ ଯୋଡ଼େ ନାହିଁ ।
ଏପରି ନିଷ୍କାମ କର୍ମ କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନୀମାନେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନୂତନ କର୍ମବନ୍ଧନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଫଳସ୍ୱରୂପ, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି । ଏହି ମୁକ୍ତିକୁ ଏଠାରେ “ଅନାମୟ ପଦ” ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି – ଯାହା ଦୁଃଖ, ଭୟ, ଚିନ୍ତା ଓ ଅଶାନ୍ତିରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥା । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି – ମୁକ୍ତିର ଅର୍ଥ କର୍ମରୁ ବିରତ ହେବା ନୁହେଁ, ବରଂ କର୍ମ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଓ ଫଳ ଆଶାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ମୁକ୍ତି ଅଛି।
ସମାଜର ଅଧିକାଂଶ ସମସ୍ୟାର ମୂଳକାରଣ ହେଉଛି ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ୱାର୍ଥ, ଲୋଭ ଓ ଫଳ ଆଶା । ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟକ୍ତି କେବଳ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେତେବେଳେ ଶୋଷଣ, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅସମାନତା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ଗୀତା ୨:୫୧ ଏହାର ବିପରୀତ ଏକ ନୀତି ପ୍ରଦାନ କରେ – ନିଷ୍କାମ କର୍ମ । ନିଷ୍କାମ କର୍ମ ଆଧାରିତ ସମାଜରେ କର୍ମ ହୁଏ ସେବା ଭାବରେ । ଡାକ୍ତର, ଶିକ୍ଷକ, କର୍ମଚାରୀ କିମ୍ବା ନେତା- ଯଦି ସେମାନେ ଫଳ ଆଶା ଛାଡ଼ି କର୍ତ୍ତବ୍ୟବୋଧ ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସମାଜରେ ବିଶ୍ୱାସ, ନ୍ୟାୟ ଓ ସମନ୍ୱୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଏପରି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସାମାଜିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କମାଇ ଦେଇ ସାମୁହିକ ଶାନ୍ତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରେ ।
ପରିବାରର ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଫଳ ଆଶାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ – ମାନ୍ୟତା ଆଶା, ପ୍ରତିଦାନ ଆଶା, କିମ୍ବା ନିଜ ତ୍ୟାଗର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ନେଇ ଅସନ୍ତୋଷ। ଯେତେବେଳେ ପିତା–ମାତା ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଫଳ ଆଶା ଛାଡ଼ି କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୂପେ ସେବା କରନ୍ତି, ସମ୍ପର୍କ ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ ହୁଏ । ସେହିପରି, ସନ୍ତାନ ଯଦି ପିତା–ମାତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ଓ କୃତଜ୍ଞତା ସହ ସେବା କରେ, ସମ୍ପର୍କରେ ଦାବି ଓ ଅସନ୍ତୋଷ କମିଯାଏ । ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କାମ କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଆଶା–ଆକାଙ୍କ୍ଷାକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରି, ସମ୍ପର୍କକୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କରେ ।
ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନ ଅନୁସାରେ କର୍ମ କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ଆତ୍ମାକୁ ବନ୍ଧି ରଖୁଥିବା ଏକ ନୀତିଗତ ଶକ୍ତି । ପ୍ରତ୍ୟେକ କର୍ମର ଫଳ ଥାଏ ଏବଂ ସେହି ଫଳ ଭୋଗ ପାଇଁ ଜନ୍ମ–ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ । ଗୀତା କହେ – ଯେତେବେଳେ କର୍ମ “ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ” ହୁଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ବିବେକ ଓ ଜ୍ଞାନ ସହିତ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ କର୍ମ ବନ୍ଧନର କାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ । ଶ୍ଳୋକରେ କୁହାଯାଇଛି – ଫଳତ୍ୟାଗୀ ଜ୍ଞାନୀମାନେ “ଜନ୍ମବନ୍ଧବିନିର୍ମୁକ୍ତା” ହୁଅନ୍ତି । ଏହା ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନର ମୋକ୍ଷ ଧାରଣାକୁ ସୂଚିତ କରେ। ମୋକ୍ଷ କୌଣସି ସ୍ଥାନଗତ ସ୍ୱର୍ଗ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅବିଦ୍ୟା ଓ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ଏକ ଅବସ୍ଥା ।
🌹🙏🌹
ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ବେଉରିଆ
୯୪୩୭୦୪୬୮୪୯