ଶ୍ରୀମଦ୍‌ ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା ୨: ୨୫ ଶ୍ଳୋକ : ଅବ୍ୟକ୍ତୋଽୟମଚିନ୍ତ୍ୟୋଽୟମବିକାର୍ଯୋଽୟମୁଚ୍ୟତେ

ଅବ୍ୟକ୍ତୋଽୟମଚିନ୍ତ୍ୟୋଽୟମବିକାର୍ଯୋଽୟମୁଚ୍ୟତେ ।
ତସ୍ମାଦେବଂ ବିଦିତ୍ୱୈନଂ ନାନୁଶୋଚିତୁମର୍ହସି ॥

ଏହି ଆତ୍ମା ଅବ୍ୟକ୍ତ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୋଚର ନୁହେଁ), ଅଚିନ୍ତ୍ୟ (ମନରେ ଏହାକୁ ଚିନ୍ତା କରିହେବନାହିଁ), ଏବଂ ଅବିକାରୀ (ପରିବର୍ତ୍ତନରହିତ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ଏଭଳି ଭାବରେ ଜାଣି, ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍‌ ନୁହେଁ ।
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆତ୍ମାର ତିନୋଟି ମୂଳ ଗୁଣକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି । ଅବ୍ୟକ୍ତ: ଆତ୍ମା ଚକ୍ଷୁ, କାନ, ସ୍ପର୍ଶ ଇତ୍ୟାଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡିବ ନାହିଁ । ଏହା ଦେହରୁ ଭିନ୍ନ ଏକ ସତ୍ତା, ତେଣୁ ଦେହଜ ବିନାଶ, ଆତ୍ମାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେନା । ଅଚିନ୍ତ୍ୟ: ଆତ୍ମାକୁ ସାଧାରଣ ତର୍କ ବା କଳ୍ପନାରେ ପୂରାପୂରି ଜାଣି ହେବନାହିଁ । ଏହାକୁ କେବଳ ଅନୁଭବ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧି କରିହେବ । ଅବିକାରୀ: ଆତ୍ମାର ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧି, ରୋଗ, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ବିକାର ନାହିଁ । ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ଦେହରେ ହୁଏ । ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ବା ବିନାଶ ନେଇ ଶୋକର ଆଧାର ରହେନି । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଏହା ବୁଝାଇ ଦେଉଛନ୍ତି ଯେ, ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ଅବିନାଶୀ, ସେଠାରେ ଦେହର ନାଶ ପାଇଁ ଅତିଶୟ ଶୋକ ଅଜ୍ଞାନର ପରିଣାମ ।
ଗୀତା ୨:୨୫ ରେ ଆତ୍ମାକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅବିକାରୀ ବୋଲି ଯେଉଁ ବିଶେଷଣ ଦିଆଯାଇଛି, ତାହା “ସତ୍ୟ”କୁ ଦୁଇ ସ୍ତରରେ ବିଭକ୍ତ କରେ – ବ୍ୟବହାରିକ ସତ୍ୟ (ଦେହ, ଜଗତ, ପରିବର୍ତ୍ତନ), ପାରମାର୍ଥିକ ସତ୍ୟ (ଆତ୍ମା, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସତ୍ତା) । ଆତ୍ମା ଯେହେତୁ ଅବିକାରୀ, ତାହା ନିକଟରେ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ଧାରଣା ଅନାର୍ଥକ ।
ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ “ଆତ୍ମା”କୁ ସଚେତନତାର କେନ୍ଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ । ଅବ୍ୟକ୍ତ – ଆମ ଗଭୀର ଅନ୍ତଃସ୍ୱରୂପ, ଯାହା ଭାବନା ଓ ଚିନ୍ତାରୁ ଅଲଗା । ଅଚିନ୍ତ୍ୟ – ଯାହାକୁ କେବଳ ତର୍କରେ ବୁଝିହେବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରେ ଅନୁଭୂତ କରିହେବ । ଅବିକାରୀ – ଦୁଃଖ–ସୁଖ, ସଫଳତା–ବିଫଳତା ସତ୍ତ୍ୱେ ମନର ଗଭୀର ସଚେତନ “ମୁଁ” ସ୍ଥିର ରହିଥାଏ ।
“ଅବ୍ୟକ୍ତ” ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବା ଆତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୋଚର ନୁହେଁ । ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ । ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ, ଭାଷା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ । “ଅଚିନ୍ତ୍ୟ” ଗୁଣ ଆତ୍ମାକୁ ସାଧାରଣ ତର୍କର ଉପରେ ଉଠାଇ ନିଏ । ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ସତ୍ୟ କେବଳ ତର୍କରେ ଧରାପଡ଼େ ନାହିଁ; ତାହା ପାଇଁ ଜ୍ଞାନାନୁଭୂତି ଆବଶ୍ୟକ । “ଅବିକାରୀ” ବିଶେଷଣ ଆତ୍ମାକୁ ସମୟ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନରୁ ମୁକ୍ତ କରେ । ଦାର୍ଶନିକ ଭାବେ, ଯାହା ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ସେଥିରେ ଶାଶ୍ୱତତା ନାହିଁ; ଯାହା ଶାଶ୍ୱତ, ସେହିଠାରେ ଶୋକ ଅନାବଶ୍ୟକ ।
ଏହି ଶ୍ଳୋକର ଦାର୍ଶନିକ ନିଷ୍କର୍ଷ ହେଉଛି – ଶୋକ ଜ୍ଞାନହୀନତାର ଫଳ । ଯେତେବେଳେ ମାନବ ନିଜକୁ ଦେହ ସହ ଅଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖେ, ସେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ତାକୁ ଭୟଭୀତ କରେ । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଜକୁ ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ, ସେତେବେଳେ ଶୋକର ମୂଳ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଏ ।
🌹🙏🌹
ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ବେଉରିଆ
୯୪୩୭୦୪୬୮୪୯