ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ୨: ୧୭ ଶ୍ଳୋକ : ଅବିନାଶି ତୁ ତଦ୍ ବିଦ୍ଧି ୟେନ…
1 min read
ଅବିନାଶି ତୁ ତଦ୍ ବିଦ୍ଧି ୟେନ ସର୍ବମିଦଂ ତତମ୍ ।
ବିନାଶମବ୍ୟୟସ୍ୟାସ୍ୟ ନ କଶ୍ଚିତ୍ କର୍ତୁମର୍ହତି ॥
ଯେଉଁ ସତ୍ତା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ସେହି ସତ୍ତା ଅବିନାଶୀ । ତାହାକୁ କେହି ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିପାରେ ନାହିଁ ।
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଏକ ଗଭୀର ସତ୍ୟ ସୂଚିତ କରୁଛନ୍ତି – ଜୀବନର ମୂଳ ସାର ହେଉଛି ଅବିନାଶୀ ସତ୍ତା। ଦୃଶ୍ୟମାନ (ଦେହ, ସମ୍ପର୍କ, ପଦବୀ) ସବୁ ନଶ୍ୱର, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଚେତନା ବା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିରହିଛି, ତାହା ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ।
ଦାର୍ଶନିକ ଭାବେ, ଏହା ନିତ୍ୟତା ଓ ଅନିତ୍ୟତାର ଭେଦକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି- ଅନିତ୍ୟ ବସ୍ତୁକୁ ନିତ୍ୟ ଭାବି ଆସକ୍ତ ହେବା । ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଆସକ୍ତିର ସୀମାକୁ ବୁଝି, ମୂଳ ସତ୍ୟରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେବା ଦ୍ୱାରା ମନସ୍ତାପର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଏ । ପରିବର୍ତ୍ତନ, କ୍ଷତି, ବିଚ୍ଛେଦ – ଏସବୁ ଜୀବନର ଅଂଶ; କିନ୍ତୁ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟ, ସତ୍ୟବୋଧ ଓ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ଅବିନାଶୀ । ତେଣୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ସମୟରେ ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ସମାଜରେ ରୀତିନୀତି, ପ୍ରଥା, ଶକ୍ତିସଂରଚନା ଓ ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମୟ ସହ ବଦଳାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ସମାଜକୁ ଧାରଣ କରି ରଖୁଥିବା ମୂଳ ମୂଲ୍ୟ – ମାନବିକତା, ସହାନୁଭୂତି, ନ୍ୟାୟବୋଧ – ଅବିନାଶୀ । ଗୀତା ୨:୧୭ ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ଏହି ସନ୍ଦେଶ ଦିଏ ଯେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବା ସଂସ୍ଥା ଧ୍ୱଂସ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସମାଜର ନୀତିଗତ ଆତ୍ମା ଅବିନଶ୍ୱର । ସେହିପରି ପରିବାରରେ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ଭୂମିକା, ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ସମ୍ପର୍କର ଆକାର ବୟସାନୁକ୍ରମେ ବଦଳିଯାଏ – ଶିଶୁ ବଡ଼ ହୁଏ, ବୃଦ୍ଧ ଦୁର୍ବଳ ହୁଅନ୍ତି, ପିଢ଼ୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ। କିନ୍ତୁ ପରିବାରକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖୁଥିବା ଆତ୍ମିକ ବନ୍ଧନ – ପ୍ରେମ, ଭରସା, ସମ୍ମାନ – ଅବିନାଶୀ । ଏହି ଶ୍ଳୋକ ପାରିବାରିକ ଜୀବନରେ ଶୋକ, ବିଚ୍ଛେଦ ଓ ସଂଘର୍ଷକୁ ସହନ କରିବାର ମାନସିକ ଶକ୍ତି ଦିଏ । ରାଜନୀତିରେ ସରକାର, ଶାସକ, ଦଳ ଓ ସତ୍ତା ସଦା ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ । ଏକ ଶାସନ ଉତ୍ଥାନ ଓ ପତନ ଦେଖେ। କିନ୍ତୁ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଧାରଣ କରି ରଖୁଥିବା ମୂଳ ଧାରଣା – ନ୍ୟାୟ, ସମତା, ଲୋକକଲ୍ୟାଣ – ଅବିନାଶୀ ହେବା ଉଚିତ୍ ।
ଦାର୍ଶନିକ ଭାବେ “ଯେନ ସର୍ବମିଦଂ ତତ୍” ଅର୍ଥାତ୍ ଯେଉଁ ସତ୍ତା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ସେହିଟି କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ମୂଳ ଆଧାର । ଏହି ସତ୍ତାକୁ ଗୀତା “ଅବ୍ୟୟମ୍” ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଛି – ଯାହା କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ପରିବର୍ତ୍ତନର ଆଘାତରେ ମଧ୍ୟ ଅତୁଟ ରହେ । ବସ୍ତୁ ନାଶ ହୋଇଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କେବେହେଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ । ମାଟିରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପାତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମ ମଧ୍ୟ ଥାଏ । ବିବିଧ ଆକାରରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ସବୁ ମାଟି ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । ସମସ୍ତ ପାତ୍ରର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସ୍ଥିତି ତଥା ବିଲୟ ମାଟିରେ ହିଁ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଗୀତା କହେ ଯେ ମୂଳ ସତ୍ତା କୌଣସି କାରଣ ବା କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ହୁଏନାହିଁ ।
ମନୁଷ୍ୟ ଅନିତ୍ୟକୁ ନିତ୍ୟ ଭାବି ଆସକ୍ତ ହୁଏ – ଦେହ, ସମ୍ପତ୍ତି, ସମ୍ପର୍କ, ସଫଳତା । ଯେତେବେଳେ ସେଗୁଡ଼ିକ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ ବା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଶୋକ ଓ ଭୟ ଜନ୍ମ ନିଏ । ଗୀତା ୨:୧୭ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଏହି ଭ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଯାଇ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ – ନିତ୍ୟ ସତ୍ତାକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ଅନିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟାଧିକ ଆସକ୍ତି ଶିଥିଳ ହୁଏ । ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଯାହା ଦେଖାଏ, ସେହିଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ । ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ଜଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ; କିନ୍ତୁ ଯୁକ୍ତି, ବିବେକ ଓ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ ମାଧ୍ୟମରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସତ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରେ । ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଟି ସର୍ବସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯାହା ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ସେହିଟି ହିଁ ପରମ ସତ୍ୟ ।
🌹🙏🌹
- ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ବେଉରିଆ
୯୪୩୭୦୪୬୮୪୯
