ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା ୩:୨୧ ଶ୍ଳୋକ : ୟଦ୍ ୟଦାଚରତି..

ୟଦ୍ ୟଦାଚରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତତ୍ତଦେବେତରୋ ଜନଃ ।
ସ ୟତ୍ ପ୍ରମାଣଂ କୁରୁତେ ଲୋକସ୍ତଦନୁବର୍ତ୍ତତେ ॥

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେଉଁଭଳି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ସେ ଯାହାକୁ ଆଦର୍ଶ ବା ମାନଦଣ୍ଡ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଲୋକମାନେ ସେହି ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ।
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କର୍ମର ଗୁରୁତ୍ୱ ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଭୂମିକା ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି । ସମାଜରେ ଗୁରୁ, ନେତା, ରାଜା, ବିଦ୍ୱାନ, ଓ ମହାପୁରୁଷ ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସମାଜ ପାଇଁ ଆଦର୍ଶ ହୋଇଥାନ୍ତି । ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଜୀବନ ଵିତାନ୍ତି । ତେଣୁ କେବଳ କଥା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ବରଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ । ଯଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ସତ୍ୟ, ନିଷ୍ଠା, ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସମାଜ ମଧ୍ୟ ସେହି ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରିବ । ସମାଜର ନୈତିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଗଠନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆଚରଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଯଦି ନେତା ନ୍ୟାୟପରାୟଣ, ସମାଜ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ହେବ; ଯଦି ନେତା ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତି, ସମାଜ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେବ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ତୁମେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀର ଓ ନେତା । ତୁମର କର୍ମ ସମାଜ ପାଇଁ ଆଦର୍ଶ। ତେଣୁ ତୁମେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ମାନବ ସମାଜ ସଦା ଆଦର୍ଶ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଗଢ଼ିଉଠେ । ଶିଶୁମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ନେତା ଓ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏହା ମାନବ ସ୍ୱଭାବର ଏକ ସାଧାରଣ ଗୁଣ । ଲୋକମାନେ କେବଳ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ବରଂ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ନିଷ୍ଠାର ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି, ସମାଜ ମଧ୍ୟ ସେହି ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରେ । ଏହି ଶ୍ଳୋକ ନେତୃତ୍ୱର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ଜଣେ ନେତା କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ସମାଜ ପାଇଁ ଦାୟୀ ଅଟନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଆଚରଣ ସମାଜର ନୈତିକ ମାନକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ । ଯଦି ଜଣେ ନେତା ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି ଓ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ହୁଅନ୍ତି, ସମାଜ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ହେବ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ନେତା ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ବିମୁଖ ହୁଅନ୍ତି, ସମାଜରେ ଅନୈତିକତା ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ, ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ବିମୁଖ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ତାଙ୍କ କର୍ମ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସମାଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆଦର୍ଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ତେଣୁ ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ସତ୍ୟ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ନୈତିକତାର ପଥରେ ଚାଲିବା ମାନବଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ।

ପରିବାରରେ ପିତାମାତା, ବଡ଼ଭାଇ, ବଡ଼ଭଉଣୀ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଅନ୍ତି । ଶିଶୁମାନେ ସେମାନଙ୍କ କଥା ଠାରୁ ବେଶି ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ଯଦି ପିତାମାତା ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଓ ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି, ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ତେଣୁ ପରିବାରର ବଡ଼ମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଶିଶୁଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଗଠନରେ ମୂଳ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ । ପରିବାରର ବଡ଼ମାନେ କେବଳ ଉପଦେଶ ଦେବା ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍ । ଯଦି ପିତାମାତା ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପାଳନ କରନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ଓ ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟରେ ଚାଲନ୍ତି, ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ବଡ଼ମାନେ ଅନୈତିକ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଆଚରଣ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହେ । ଏକ ଆଦର୍ଶ ପରିବାର ଗଢ଼ିଉଠିଲେ ଏକ ଆଦର୍ଶ ସମାଜ ଗଢ଼ିଉଠେ। ତେଣୁ ପରିବାରରେ ଆଦର୍ଶ ଆଚରଣ, ନୈତିକତା, ସମ୍ମାନ ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ପରିବାରର ବଡ଼ମାନେ ଯଦି ନିଜ ଜୀବନରେ ସତ୍ୟ, ନିଷ୍ଠା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟପରାୟଣତାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ତାହା ପରିବାରର ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଦର୍ଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାର ସଦସ୍ୟ, ବିଶେଷତଃ ବଡ଼ମାନେ, ନିଜ ଜୀବନକୁ ଆଦର୍ଶ ଓ ନୈତିକତାର ପଥରେ ପରିଚାଳିତ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏକ ସୁସଂସ୍କୃତ ଓ ସୁଶୀଳ ପରିବାର ଗଢ଼ିଉଠିପାରିବ ।
ସମାଜରେ ନେତା, ଶିକ୍ଷକ, ବିଦ୍ୱାନ, ଓ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ପରିଚିତ । ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦର୍ଶ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଶୈଳୀ, ଆଚରଣ ଓ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ସମାଜର ନୈତିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ମାନଦଣ୍ଡ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆଚରଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଏହି ଶ୍ଳୋକର ସାମାଜିକ ସନ୍ଦେଶ ହେଉଛି ଯେ, ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଆଚରଣ ପ୍ରତି ସଚେତନ ରହିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ତାଙ୍କ କର୍ମ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । ଜଣେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଆଚରଣ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସତ୍ ପଥରେ ନେଇଯାଏ, ଜଣେ ନେତାଙ୍କ ନ୍ୟାୟପରାୟଣତା ସମାଜକୁ ଶୃଙ୍ଖଳିତ କରେ, ଓ ଜଣେ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ସମାଜରେ ନୈତିକତାକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ । ସମାଜର ଉନ୍ନତି ଓ ସୁସଂଘଟିତ ବିକାଶ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପାଳନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମାନବ ସମାଜରେ ଆଦର୍ଶ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ଧର୍ମ ଓ କର୍ମର ମୂଳ ଆଧାର ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଛନ୍ତି ଯେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କର୍ମ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନୁହେଁ, ବରଂ ସାମୂହିକ ଚେତନାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । ତାଙ୍କ କର୍ମ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରମାଣ ବା ମାନଦଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ । ଦାର୍ଶନିକ ଭାବରେ, ଏହି ଶ୍ଳୋକ “କର୍ମର ଆଦର୍ଶତା” ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ । ମାନବ ଜୀବନରେ କର୍ମ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଫଳ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ । ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେ ଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି । ତାଙ୍କ କର୍ମ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଦର୍ଶନ ହୋଇଯାଏ । ମଣିଷ ଜ୍ଞାନ ଠାରୁ ବେଶି ଅନୁଭବ ଓ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଶିଖେ । ତେଣୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କର୍ମ ଦାର୍ଶନିକ ଭାବରେ “ପ୍ରମାଣ” ହୋଇଯାଏ । ଏହା ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନର “ଧର୍ମ” ଧାରଣା ସହ ଗଭୀର ଭାବରେ ସଂପୃକ୍ତ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଆଦର୍ଶ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆଚରଣରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ ।
🌹🙏🌹
ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ବେଉରିଆ
୯୪୩୭୦୪୬୮୪୯