ବିଜ୍ଞାନ ବନାମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା

• ++++++++++
• ପ୍ରଶାନ୍ତ ବେଉରିଆ
• ++++++++++

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ-ଭୁବନେଶ୍ୱର ରାଜଧାନୀ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍‌ର ଏକ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀ କ୍ୟାବିନ୍। ବାହାରେ ଟିପ୍‌ଟିପ୍ ବର୍ଷା ସାଙ୍ଗକୁ ଟ୍ରେନ୍‌ର ଗତିଶୀଳ ଶବ୍ଦ। କ୍ୟାବିନ୍ ଭିତରେ ଦୁଇଜଣ ଯାତ୍ରୀ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ନିଜର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଆପଲ୍ ଲାପଟପ୍‌ରେ କିଛି ଜଟିଳ ତଥ୍ୟ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ ବିଶିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନୀ ଡକ୍ଟର ଅରିନ୍ଦମ। ସାମ୍ନା ସିଟ୍‌ରେ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ସ୍ଥିର ଭାବରେ ବସିଥିଲେ ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ର ପରିହିତ ଜଣେ ସ୍ୱାମୀ ।

ହଠାତ୍ ଲାପଟପ୍‌ରେ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ କନେକ୍ସନ୍ ଛିନ୍ନ ହୋଇଗଲା। ଅରିନ୍ଦମ ବିରକ୍ତିରେ ଲାପଟପ୍‌ଟିକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ନିଜର ବୌଦ୍ଧିକ ଅହଂକାର ଆଉ ବିରକ୍ତିକୁ ମିଶାଇ ସେ ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ହସ ହସିଲେ।

“କ୍ଷମା କରିବେ ସ୍ୱାମୀଜୀ,” ଅରିନ୍ଦମ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ, “ଆପଣମାନେ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ସେହି କେଉଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ‘ଉପରବାଲା’ଙ୍କ ନେଟୱର୍କ ସହ ଯୋଡ଼ି ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ଆଉ ଏଠି ଆମ ବିଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ନେଟୱର୍କ ଟିକିଏ କଟିଗଲେ ଦୁନିଆ ଅଟକି ଯାଉଛି! ସତ କହିଲେ, ଆଜିର ଯୁଗରେ ବିଜ୍ଞାନ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଈଶ୍ୱର। ଆପଣଙ୍କର ସେ ଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମାର କାହାଣୀ କେବଳ ଦୁର୍ବଳ ମନର କାଳ୍ପନିକ ଭୟ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ। ଆପଣମାନେ ମିଛଟାରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୁଆଁ ବୁଲାଉଛନ୍ତି।”
ସ୍ୱାମୀଜୀ ଧୀରେ ଆଖି ଖୋଲିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ସେହି ପ୍ରଶାନ୍ତ ହାସ୍ୟ ଅକ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେ ଅତି ସହଜ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ବାହାରର ତାର ଛିଣ୍ଡିଗଲେ ନେଟୱର୍କ କଟିଯାଏ ବାବୁ, କିନ୍ତୁ ଭିତରର ଚେତନା ସହ ଥରେ ସମ୍ପର୍କ ଯୋଡ଼ିହୋଇଗଲେ, ତାହା କେବେ କଟେ ନାହିଁ। ବିଜ୍ଞାନ ମଣିଷକୁ ସାଧନ ଦେଇଛି, କିନ୍ତୁ ଶାନ୍ତି କେବଳ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ସେହି ‘ଆତ୍ମା’କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ହିଁ ମିଳେ।”

ଅରିନ୍ଦମ ଉପହାସ କରି ହସି ଉଠିଲେ। “ଆତ୍ମା? ସେ ପୁଣି କ’ଣ? ମେଡିକାଲ୍ ସାଇନ୍ସ ମଣିଷର ଛାତି, ମସ୍ତିଷ୍କ ସବୁକିଛି ଚିରି ଦେଖି ସାରିଲାଣି। କେଉଁଠି ବି ଆତ୍ମା ନାହିଁ! ସବୁ କେବଳ କାର୍ବନ୍, ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆଉ ଅକ୍ସିଜେନ୍‌ର ଖେଳ। ଗୋଟେ ରକ୍ତ-ମାଂସର ମେସିନ୍। ହୃତପିଣ୍ଡ ପମ୍ପ୍ କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ଖେଳ ଖତମ୍। ମଣିଷ ଶରୀରରେ ଆତ୍ମା ଖୋଜିବା ଯାହା, ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ଫୁଲ ଖୋଜିବା ସେଇଆ।”

ସ୍ୱାମୀଜୀ ସାମାନ୍ୟ ସିଧା ହୋଇ ବସିଲେ। “ତୁମେ ତ ବଡ଼ ବୈଜ୍ଞାନିକ ବାବୁ। ଗୋଟିଏ ଟିଭିରେ ଜଣେ ଗୀତଟିଏ ଗାଉଥିବାର ଦେଖୁଛ । ତୁମେ ଯଦି ସେହି ଟିଭିଟିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଖୋଲି ପକାଇବ, ତେବେ ତା ଭିତରେ କ’ଣ ସେହି ଗୀତ ଗାଉଥିବା ଗାୟକଟିକୁ ପାଇବ? ନା। ଟିଭି କେବଳ ଯନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଅଦୃଶ୍ୟ ତରଙ୍ଗକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଟିଭି ଭାଙ୍ଗିଗଲେ କିମ୍ବା ଖୋଲିଦେଲେ ଯେମିତି ଗାୟକର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏନାହିଁ, ସେମିତି ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଚେତନାର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏନାହିଁ। ତୁମର ଛୁରୀ ବା ଯନ୍ତ୍ର କେବଳ ଟିଭିକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିପାରିବ, ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ତରଙ୍ଗକୁ ଦେଖିବାର କ୍ଷମତା ତାର ନାହିଁ।”

ଅରିନ୍ଦମ ଏହି ଯୁକ୍ତିରେ ଟିକିଏ ହଡ଼ବଡ଼େଇ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ବୌଦ୍ଧିକ ଅହଂକାରରେ ଧକ୍କା ଲାଗିଲା। କିନ୍ତୁ ସେ ଏତେ ସହଜରେ ହାର ମାନିବା ଲୋକ ନଥିଲେ। କଥାର ମୋଡ଼ ବଦଳାଇ ସେ ଆହୁରି ଉଷ୍ମ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ଏସବୁ କେବଳ ଶବ୍ଦର ଖେଳ ସ୍ୱାମୀଜୀ! ଦାର୍ଶନିକ କଥା କହି ଭୁଲାଇ ଦେଲେ ବିଜ୍ଞାନ ଚୁପ୍ ବସିବ ନାହିଁ। ଆମେ ବିଶ୍ୱବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟି ରହସ୍ୟ ଖୋଜି ବାହାର କରିସାରିଲୁଣି। କୌଣସି ଈଶ୍ୱର ଏ ଦୁନିଆ ଗଢ଼ିନାହାନ୍ତି। ଏକ ବିରାଟ ଶୂନ୍ୟତାରୁ, ଏକ ଅଣୁରୁ ମହାବିସ୍ଫୋରଣ (Big Bang) ହେଲା, ଆଉ ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ। ଏଠାରେ ସବୁକିଛି Cause and Effect (କାର୍ଯ୍ୟ-କାରଣ) ନିୟମରେ ଚାଲିଛି। ଏଥିରେ ଆପଣଙ୍କ ଭଗବାନଙ୍କର କୌଣସି ଭୂମିକା ନାହିଁ!”

ଏଥର ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ମୁହଁରେ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆଭା ଖେଳିଗଲା। ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ, କିନ୍ତୁ ଅକାଟ୍ୟ ଯୁକ୍ତିରେ କହିଲେ, “ଚମତ୍କାର! ତୁମ ବିଜ୍ଞାନ କହୁଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ପଛରେ ଏକ କାରଣ ଥାଏ। ତେବେ ମୋତେ କୁହ ଅରିନ୍ଦମ, ସେହି ପ୍ରଥମ ମହାବିସ୍ଫୋରଣ ବା ‘ବିଗ୍ ବ୍ୟାଙ୍ଗ’ ପାଇଁ ବଳ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ସେହି ଆଦିବିନ୍ଦୁଟିକୁ କିଏ ସୃଷ୍ଟି କଲା? ଯଦି ଶୂନ୍ୟରୁ ବିନା କାରଣରେ ଆପଣାଛାଏଁ ସବୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଗଲା, ତେବେ ତ ତୁମର ସେହି ପ୍ରିୟ ବିଜ୍ଞାନର ‘କାର୍ଯ୍ୟ-କାରଣ’ ନିୟମ ନିଜେ ହିଁ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଗଲା! ବିଜ୍ଞାନ ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ନିଜ ନିୟମକୁ ଭାଙ୍ଗି ସାରିଛି।”

ଅରିନ୍ଦମଙ୍କ ମୁହଁ ଲାଲ୍ ପଡ଼ିଆସିଲା। ପ୍ରତିଥର ସେ ମଜାକରୁ କଥା ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିଥର ସ୍ୱାମୀଜୀଙ୍କ ଏକ ଛୋଟ ଏବଂ ସିଧାସଳଖ ତର୍କ ତାଙ୍କ ବିରାଟ ବୌଦ୍ଧିକ ମହଲକୁ ଧୂଳିସାତ୍ କରିଦେଉଥିଲା। ତଥାପି ସେ ନାରାଜ। ସେ ପ୍ରବଳ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଟେବୁଲ୍ ଉପରେ ହାତ ବାଡ଼େଇ କହିଲେ, “ଏହା କେବଳ ତର୍କ! ମୁଁ ଯୁକ୍ତି ଚାହେଁ ନାହିଁ, ମୋତେ ପ୍ରମାଣ ଦରକାର। ଆପଣଙ୍କର ଯଦି ଏତେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି, ଦେଖାନ୍ତୁ ମୋତେ ସେହି ଚେତନା ବା ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ! ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ମୋର ଯନ୍ତ୍ର ଯାହାକୁ ମାପି ନପାରିବ, ଓଜନ କରି ନପାରିବ ବା ଦେଖି ନପାରିବ, ତାହା ମିଥ୍ୟା। ମୁଁ ଜଣେ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନୀ, ‘ମୁଁ’ କେବଳ ବସ୍ତୁ ଏବଂ ପ୍ରମାଣରେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ। ମୋତେ ଆପଣ ପ୍ରମାଣ ଦିଅନ୍ତୁ!”

ବାହାରେ ଟ୍ରେନ୍‌ର ହର୍ଣ୍ଣ ରାତିର ନୀରବତାକୁ ଚିରି ଦେଇଗଲା। ସ୍ୱାମୀଜୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ ଅରିନ୍ଦମଙ୍କ ଆଖିରେ ଆଖି ମିଶାଇଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ୱର ଏବେ ସମୁଦ୍ର ପରି ଗଭୀର ଥିଲା।

“ତୁମେ ପ୍ରମାଣ ଖୋଜୁଛ ବାବୁ? ଠିକ୍ ଅଛି।”

ସ୍ୱାମୀଜୀ କହିଲେ, “ତୁମେ ବାରମ୍ବାର କହୁଛ – ‘ମୁଁ ବୈଜ୍ଞାନିକ’, ‘ମୋର ବିଶ୍ୱାସ’, ‘ମୋର ଯନ୍ତ୍ର’। ଏହି ଯେଉଁ ‘ମୁଁ’ ଶବ୍ଦଟି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ, ସେହି ‘ମୁଁ’ ଟା କିଏ? ତାହା ତୁମର ମାଂସପେଶୀ ନା ତୁମର ସ୍ନାୟୁକୋଷ? ଆଜି ଯଦି କେହି ତୁମକୁ ଗଭୀର ନିଶ୍ଚେତକ ଦେଇଦିଏ, ତେବେ ତୁମର ଏହି ଶରୀର ଥିବ, ହୃତପିଣ୍ଡ ଚାଲୁଥିବ, ମସ୍ତିଷ୍କର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ବି ଜୀବିତ ଥିବେ। କିନ୍ତୁ… ତୁମେ ଅନୁଭବ କରିପାରିବ ନାହିଁ ଯେ ତୁମେ ଅଛ। ସେତେବେଳେ ସେହି ‘ମୁଁ’ କୁଆଡ଼େ ଯାଏ? ଯେଉଁ ବିଜ୍ଞାନ ନିଜ ଦେହ ଭିତରେ ଥିବା ସେହି ଦାବି କରୁଥିବା ‘ମୁଁ’ ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ, ପ୍ରସ୍ଥ, ଓଜନ ବା ରଙ୍ଗ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାପିପାରିଲା ନାହିଁ, ସେ ପୁଣି ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମହାଜାଗତିକ ଚେତନାକୁ ଯନ୍ତ୍ରରେ ମାପିବାକୁ ବାହାରିଛି?”

ସ୍ୱାମୀଜୀ ଟିକିଏ ଅଟକି ଯାଇ ପୁଣି ପଚାରିଲେ, “ଯେଉଁ ‘ମୁଁ’ ର କୌଣସି ଭୌତିକ ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ ବୋଲି ତୁମେ ଜାଣିଛ, ତଥାପି ସେହି ‘ମୁଁ’ କୁ ନେଇ ତୁମର ଏତେ ବଡ଼ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅହଂକାର କିପରି ତିଷ୍ଠି ରହିଛି ଅରିନ୍ଦମ? ଆଗ ନିଜର ‘ମୁଁ’ କୁ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ପ୍ରମାଣ କର, ତା’ପରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରମାଣ ମାଗିବ!”

ପ୍ରକୋଷ୍ଠରେ ହଠାତ୍ ଶ୍ମଶାନର ନୀରବତା ଖେଳିଗଲା। ଅରିନ୍ଦମଙ୍କ ଓଠ ଥରିଲା, କିନ୍ତୁ ପାଟିରୁ ପଦେ ବି ଶବ୍ଦ ବାହାରିଲା ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ର, ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନର ନିୟମ ଯେପରି ଏହି ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ଆଗରେ ଆଣ୍ଠେଇ ପଡ଼ିଥିଲା। ସେ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ବି ନିଜ ସତ୍ତା (‘ମୁଁ’) କୁ ଏକ ‘ବସ୍ତୁ’ ବୋଲି ଯୁକ୍ତିରେ ପ୍ରମାଣ କରିବାର କୌଣସି ରାସ୍ତା ପାଇଲେ ନାହିଁ।

ମସ୍ତିଷ୍କ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ବହୁ ସମୟର ନୀରବତା ପରେ, ଜଣେ ଅହଂକାରୀ ବୈଜ୍ଞାନିକର ହାତ ଦୁଇଟି ଆପଣାଛାଏଁ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଗଲା। ତର୍କର ଶେଷ ସୀମାରେ ଯେଉଁଠି ବିଜ୍ଞାନ ହାର ମାନିଲା, ସେଇଠୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ସମର୍ପଣର ନୂଆ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ। କ୍ୟାବିନ୍ ଭିତରେ କେବଳ ଶୁଭୁଥିଲା ବର୍ଷା ଓ ଟ୍ରେନ୍‌ର ଅବିରତ ଛନ୍ଦ।
🌹🙏🌹
ପ୍ରଶାନ୍ତ