ଯିଏ ଜନ୍ମରହିତ, ସେ କିପରି ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ?

ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା ୪:୬ ଶ୍ଳୋକ :

ଅଜୋଽପି ସନ୍ନଵ୍ୟୟାତ୍ମା ଭୂତାନାମୀଶ୍ଵରୋଽପି ସନ୍ ।
ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ୱାମଧିଷ୍ଠାୟ ସମ୍ଭବାମ୍ୟାତ୍ମମାୟୟା ॥

ମୁଁ ଅଜ (ଜନ୍ମରହିତ) ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱରୂପ ତଥା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ହେଇଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖି ମୁଁ ମୋର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରେ ।
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନିଜର ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ ଅବଗତ କରାଇ କହୁଛନ୍ତି – ସେ ଅଜ (ଜନ୍ମରହିତ), ଅବ୍ୟୟାତ୍ମା (ଅବିନାଶୀ), ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରି ଆତ୍ମମାୟା ଦ୍ୱାରା ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି । ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ଓ ମାନବ ଜନ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମୌଳିକ ପ୍ରଭେଦକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ।

ପ୍ରଥମେ, “ଅଜୋଽପି ସନ୍” ଶବ୍ଦରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଜନ୍ମରହିତ ସ୍ୱଭାବକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ସାଧାରଣ ଜୀବମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ କର୍ମବନ୍ଧନର ଫଳ; ସେମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କର୍ମଫଳ ଭୋଗିବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ପରମେଶ୍ୱର କୌଣସି କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ନୁହନ୍ତି । ସେ ସମୟ ଓ ପ୍ରକୃତିର ନିୟମରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, “ଅବ୍ୟୟାତ୍ମା” ଶବ୍ଦରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱରୂପକୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।

ଜଗତର ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ନଶ୍ୱର; କିନ୍ତୁ ପରମାତ୍ମା ଅବିନାଶୀ ଓ ଶାଶ୍ୱତ । ଏହି ଶାଶ୍ୱତତା ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଧାର ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରେ । ତୃତୀୟତଃ, “ଭୂତାନାମୀଶ୍ୱରଃ” ବୋଲି କହି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନିୟନ୍ତା ଓ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ପରିଚୟ କରାଇଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ – ଯଦି ଈଶ୍ୱର ସମସ୍ତଙ୍କର ନିୟନ୍ତା, ତେବେ ସେ କିପରି ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି? ଏହାର ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦରେ – “ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ୱାମଧିଷ୍ଠାୟ”। ଅର୍ଥାତ୍, ସେ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖି ଅବତରଣ କରନ୍ତି । ସେ ପ୍ରକୃତିର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନୁହେଁ; ବରଂ ପ୍ରକୃତି ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ । ଶେଷରେ, “ସମ୍ଭବାମ୍ୟାତ୍ମମାୟୟା” ବାକ୍ୟାଂଶ ଅବତାରତତ୍ତ୍ୱର ମୂଳ କଥାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ । ଈଶ୍ୱର ନିଜ ମାୟାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଏହି ଜନ୍ମ କର୍ମଫଳଜନିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଦିବ୍ୟ ଓ ସଚେତନ ଇଚ୍ଛାର ପ୍ରକାଶ । ଏହାକୁ ‘ଅବତାର’ କୁହାଯାଏ – ଅର୍ଥାତ୍ ଧର୍ମର ସ୍ଥାପନା, ସାଧୁଜନଙ୍କର ରକ୍ଷା ଓ ଅଧର୍ମର ନାଶ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଅବତରଣ ।

ଯିଏ ଜନ୍ମରହିତ, ସେ କିପରି ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ? ପରମ ସତ୍ତା (ପରବ୍ରହ୍ମ) ଅଜ, ଅବିନାଶୀ ଓ ନିର୍ବିକାର । କିନ୍ତୁ ସେହି ସତ୍ତା ଜଗତରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ । ଏହାକୁ ଦାର୍ଶନିକ ଭାବରେ “ପରମାର୍ଥିକ ସତ୍ୟ” ଓ “ବ୍ୟବହାରିକ ସତ୍ୟ”ର ଭେଦ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ । ପରମାର୍ଥରେ ଜନ୍ମ ନାହିଁ; ବ୍ୟବହାରରେ ଅବତାର ଦେଖାଯାଏ । “ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ୱାମଧିଷ୍ଠାୟ” ବାକ୍ୟରେ ମାୟା ଉପରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ସାଧାରଣ ଜୀବ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ (ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ) ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା। କିନ୍ତୁ ଈଶ୍ୱର ସେହି ପ୍ରକୃତିକୁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଖଣ୍ଡ ସ୍ୱାଧୀନତା ବିଷୟରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି । ସେ କୌଣସି କର୍ମବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ନୁହଁନ୍ତି ।
Plato ତାଙ୍କର “ରୂପତତ୍ତ୍ୱ” (Theory of Forms)ରେ ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଆଦର୍ଶ ଜଗତର କଥା କହିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମତରେ ପରମ ସତ୍ୟ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ; ଭୌତିକ ଜଗତ ତାହାର ଛାୟାମାତ୍ର । ଗୀତାରେ ମଧ୍ୟ ପରମାତ୍ମା ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅବିନାଶୀ । କିନ୍ତୁ ପ୍ଲେଟୋଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସେହି ପରମ ସତ୍ୟ ଜଗତରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ; ଗୀତାରେ ପରମ ସତ୍ତା ନିଜେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ଗୀତା ଅଧିକ ସଜୀବ ଓ ଲୀଳାମୟ । Aristotle “Unmoved Mover” ଧାରଣା ଦେଇଥିଲେ – ଏକ ଏମିତି ସତ୍ତା ଯିଏ ସମସ୍ତ ଚଳନର କାରଣ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ ଅଚଳ । ଗୀତାରେ ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ନିୟନ୍ତା । କିନ୍ତୁ ଆରିଷ୍ଟଟଲଙ୍କ ଅଚଳ ଚାଳକ ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କରେନାହିଁ; ସେ କେବଳ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ କାରଣ । କିନ୍ତୁ ଗୀତାରେ ଈଶ୍ୱର ଜଗତରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି । ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଈଶ୍ୱର ପୁତ୍ର ମାନବ ରୂପେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଏହା ଗୀତାର ଅବତାରତତ୍ତ୍ୱ ସହ ସାମ୍ୟ ରଖେ। ଈଶ୍ୱର ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ତଫାତ୍ ହେଉଛି ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟ ଧାରଣାରେ ଅବତାର ଏକମାତ୍ର ଓ ଐତିହାସିକ; ଗୀତାରେ ଅବତାର ଆବର୍ତ୍ତିତ ଓ ବହୁବାର ଘଟେ ।

ମନୋବିଜ୍ଞାନର ଭାଷାରେ, “ଅଜ” ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଆମ ମନର ଗଭୀରତମ ସ୍ଥିର ସ୍ୱରୂପ । ଆମର ଚିନ୍ତା, ଭାବନା, ଭୟ, ଆଶା ସବୁ ବଦଳୁଥାଏ; କିନ୍ତୁ ମନର ଏକ ଗଭୀର ସାକ୍ଷୀଚେତନା ଅବିଚଳ ରହେ । ଗୀତା ଏହି ସାକ୍ଷୀସ୍ୱରୂପକୁ ଅବିନାଶୀ ଭାବେ ଦେଖେ । ସାଧାରଣତଃ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଭାବନା, ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବନ୍ଧା ହୋଇପଡ଼େ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ କୁହାଯାଇଅଛି ଉଚ୍ଚ ଚେତନା ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଭାବନା ଓ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ । ଏହା ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣର ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ଆଦର୍ଶ । ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନରେ ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରେ – ପିତା, ମାତା, କର୍ମଚାରୀ, ନାଗରିକ ଇତ୍ୟାଦି । ଗୀତାରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅବତାରକୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଭୂମିକାବୋଧ ଭାବେ ବୁଝାଯାଇପାରେ । ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ – ଆମେ ଜୀବନର ଭୂମିକାକୁ ତୁଲାଇବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସ୍ଥିର ସ୍ୱରୂପକୁ ଭୁଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନସ୍ଥିତି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲା । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅବତାରତତ୍ତ୍ୱର ଶିକ୍ଷା ତାଙ୍କୁ ଏକ ମନସ୍ତାତ୍ଵିକ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଇଥିବ ଯେ, ଉଚ୍ଚତମ ଶକ୍ତି ସଦା ସଚେତନ ଓ ସହାୟକ । ଏହା ତାଙ୍କ ଭୟକୁ କମାଇ ଆତ୍ମବଳକୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିବ ।
🌹🙏🌹

• ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ବେଉରିଆ
  ୯୪୩୭୦୪୬୮୪୯