ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା ୩:୨୪ ଶ୍ଳୋକ- ଉତ୍ସୀଦେୟୁରିମେ…

:

ଉତ୍ସୀଦେୟୁରିମେ ଲୋକା ନ କୁର୍ୟାଂ କର୍ମ ଚେଦହମ୍ ।
ସଙ୍କରସ୍ୟ ଚ କର୍ତ୍ତା ସ୍ୟାମୁପହନ୍ୟାମିମାଃ ପ୍ରଜାଃ ॥

ଯଦି ମୁଁ କର୍ମ ନ କରିବି, ତେବେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବେ ଓ ମୁଁ ସଙ୍କର (ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅସ୍ଥିରତା)ର କାରଣ ହୋଇ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ବିନାଶକାରୀ ହେବି ।
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ସେ ନିଜେ ସର୍ବସିଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ଲେପ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ କର୍ମ କରନ୍ତି । କାରଣ ଯଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଏ, ସମାଜ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି କର୍ତ୍ତବ୍ୟହୀନ ହୋଇଯିବ । ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ଥିତି କର୍ମରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। କର୍ମ ନ ହେଲେ ଜଗତର ନିୟମ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବ । “ସଙ୍କର” ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କେବଳ ବର୍ଣ୍ଣମିଶ୍ରଣ ନୁହେଁ; ଏହା ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଭଙ୍ଗ, ନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ସାମାଜିକ ଅନୁଶାସନର ଅବକ୍ଷୟକୁ ସୂଚିତ କରେ । ଯଦି ନେତାମାନେ ଦାୟିତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ତେବେ ଅନୁଶାସନ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଧର୍ମ ଓ ନୀତିର ପତନ ଘଟେ । ରାଷ୍ଟ୍ରନେତା, ଶିକ୍ଷକ, ପିତାମାତା କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ସମାଜର ଭିତ୍ତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ । ପରିବାରରେ ମଧ୍ୟ ଘରର ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ପରିବାରର ସମନ୍ୱୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ । ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଆମକୁ ନିଷ୍କାମ କର୍ମର ମହତ୍ତ୍ୱ ଶିଖାଏ । କର୍ମ କରିବାକୁ ହେବ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାର୍ଥ ବା ଫଳାଶା ବିନା । ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସମୁଦାୟର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କର୍ମ କରିବା ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଦର୍ଶ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ମାନବକୁ ଦାୟିତ୍ୱଶୀଳ ଓ ସମାଜନିର୍ମାତା ଭାବେ ଗଢ଼ି ତୋଳେ ।
ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ “ସଙ୍କର” ଧାରଣାକୁ ପାରିବାରିକ ଅର୍ଥରେ ବୁଝିଲେ, ଏହା ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଅସ୍ଥିରତାକୁ ସୂଚାଏ । ଯେତେବେଳେ ପରିବାରରେ ନୀତି, ଶିଷ୍ଟାଚାର ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଅସମ୍ମାନ ଓ ଅନିୟମତିତତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଫଳସ୍ୱରୂପ ପରିବାରର ସଂଘଟନ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ । ପରିବାରର ସୁସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ପିତାମାତାଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ହେଉଛି ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା ଦେବା; ସନ୍ତାନଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ହେଉଛି ବୃଦ୍ଧଜନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା; ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ସହଯୋଗ ଓ ତ୍ୟାଗ ଭାବ ରଖିବା । ଯଦି ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନେ କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ କାମ କରନ୍ତି, ତେବେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସ୍ୱାର୍ଥପରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପରର ମଙ୍ଗଳକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କର୍ମ କରନ୍ତି, ତେବେ ପରିବାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ ।

ଦାର୍ଶନିକ ଭାବରେ ଏହି ଶ୍ଳୋକ କର୍ମକୁ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦନ କରେ । ସୃଷ୍ଟି ଏକ ଗତିଶୀଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ଯଦି କର୍ମ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ସୃଷ୍ଟିର ଗତି ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ । ଏହା ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ ଯେ କର୍ମ ହେଉଛି ସତ୍ତାର ପ୍ରକାଶ । ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ଅସ୍ତିତ୍ୱର ବିରୋଧୀ, କର୍ମ ହେଉଛି ଜୀବନର ଲକ୍ଷଣ । ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଇଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି । ଇଶ୍ୱର ସର୍ବସିଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ଲେପ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ । ତଥାପି ସେ କର୍ମ କରନ୍ତି । ଏହା ବୁଝାଏ ଯେ କର୍ମ ତାଙ୍କର ବାଧ୍ୟତା ନୁହେଁ, ବରଂ ସ୍ୱଭାବ । ପରମ ସତ୍ତା ସୃଷ୍ଟିର ଆଧାର ଓ ତାଙ୍କର କ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ଥିତିର କାରଣ । ଯେତେବେଳେ କର୍ମର ନିୟମ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ, ସୃଷ୍ଟିର ସମନ୍ୱୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
🌹🙏🌹
ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ବେଉରିଆ
୯୪୩୭୦୪୬୮୪୯