ଶ୍ରୀମଦ୍‌ ଭଗବଦ୍‌ ଗୀତା : ୨: ୮ ଶ୍ଳୋକ : ନ ହି ପ୍ରପଶ୍ୟାମି ମମାପନୁଦ୍ୟାଦ୍…

ନ ହି ପ୍ରପଶ୍ୟାମି ମମାପନୁଦ୍ୟାଦ୍ ଯଚ୍ଛୋକମୁଚ୍ଛୋଷଣମିନ୍ଦ୍ରିୟାଣାମ୍ ।
ଅବାପ୍ୟ ଭୂମାବସପତ୍ନମୃଦ୍ଧଂ ରାଜ୍ୟଂ ସୁରାଣାମପି ଚାଧିପତ୍ୟମ୍ ॥

ଅର୍ଜୁନ କହୁଛନ୍ତି – “ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଉଥିବା ଏହି ଶୋକକୁ ଦୂର କରିପାରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ । ପୃଥିବୀରେ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଦେବଲୋକର ଶାସନ ପାଇଲେ ସୁଦ୍ଧା ଏହି ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ ନାହିଁ।”
ଗୀତା ୨:୮ ଶ୍ଳୋକରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନସ୍ଥିତି ସର୍ବାଧିକ ନିରାଶା ଓ ଅନିଶ୍ଚିତତାର ସୀମାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଅଛି । ସେ ଏବେ ଆଉ ଯୋଦ୍ଧା ନାହାନ୍ତି, ବରଂ ଏକ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପାଲଟିଯାଇଛନ୍ତି । ଧନ, ସତ୍ତା, ରାଜ୍ୟ – ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନର ଶୋକକୁ ହଟାଇ ପାରୁନାହିଁ । ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଅର୍ଜୁନ ଗଭୀର ଡିପ୍ରେସିଭ୍ ଷ୍ଟେଟ୍ ରେ ଅଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ‘ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ’ । ଏହା ମାନସିକ ଅବସାଦର ସଂକେତ । ସେ ଭବିଷ୍ୟତରେ କୌଣସି ସକାରାତ୍ମକ ଫଳ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି – ଏହାକୁ ତାଙ୍କର ନିରାଶା କୁହାଯାଇପାରିବ । ଏହି ଶ୍ଳୋକଟି ଗୀତାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋଡ଼ । ଏଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକାର କରୁଛନ୍ତି ଯେ ସେ ନିଜେ ନିଜ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି । ଏହି ଅସହାୟତା ହିଁ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଛି ।

ଗୀତା ୨:୮ରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଉକ୍ତି ସମାଜର ଏକ ଗଭୀର ସତ୍ୟକୁ ଉଦ୍‌ଘାଟିତ କରେ । ସମାଜ ସାଧାରଣତଃ ଧନ, ପଦ, ସମ୍ମାନ ଓ ସତ୍ତାକୁ ସୁଖର ମାପକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରେ । କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛନ୍ତି – ଏସବୁ ମିଳିଲେ ସୁଦ୍ଧା ମନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର ହୁଏନାହିଁ । ଏହି ଶ୍ଳୋକ ମାଧ୍ୟମରେ ଗୀତା ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ ଭୌତିକ ସଫଳତା (ରାଜ୍ୟ, ସମ୍ପଦ, ଶକ୍ତି) ମନୁଷ୍ୟର ଆତ୍ମିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ । ଅର୍ଜୁନ କହୁଛନ୍ତି, ଦେବତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମିଳିଲେ ସୁଦ୍ଧା ତାଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ହେବ ନାହିଁ । ଏହା ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନର ଗଭୀର ସତ୍ୟ – କେବଳ ବାହ୍ୟ ସଫଳତା, ଆନ୍ତରିକ ସୁଖ ଦେଇପାରେନାହିଁ ।
ଆଧୁନିକ ସମାଜରେ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ, ସଫଳ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାକୀପଣ, ଅବସାଦ ଓ ଅର୍ଥହୀନତାରେ ପୀଡ଼ିତ । ଏହି ଶ୍ଳୋକ ସମାଜକୁ ସଚେତନ କରେ ଯେ, ବାହ୍ୟ ଉନ୍ନତି ସହ ଆନ୍ତରିକ ସଂସ୍କାର ନ ଥିଲେ ସମାଜ ସ୍ୱସ୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ । ପରିବାର ହେଉଛି ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରୟ । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଅହଂକାର ଓ ଅସମ୍ବେଦନଶୀଳତାରେ ଆବୃତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଗୃହ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ପାଲଟିଯାଏ । ଏହି ଶ୍ଳୋକ ପରିବାରକୁ ଶିଖାଏ, ସମ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ଅଧିକାର ଠାରୁ ସମ୍ପର୍କର ମୂଲ୍ୟ ଅଧିକ । ଗୀତା ୨:୮ ହେଉଛି ମନୁଷ୍ୟର ସମଗ୍ର ଜୀବନର ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ସ୍ୱୀକାରୋକ୍ତି । ଧନ, ସତ୍ତା, ପଦ କେବଳ ସାଧନ; ଶାନ୍ତି ତାହାର ଫଳ ନୁହେଁ । ଶାନ୍ତି ଆସେ – ଜ୍ଞାନ, ନୀତି ଓ ଆତ୍ମବୋଧରୁ ।

୨:୮ ଶ୍ଳୋକ ହେଉଛି ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଯେଉଁଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ଭୌତିକ ଆଶ୍ରୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଫଳତାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି । ଏହି ସ୍ୱୀକାରୋକ୍ତି ଦାର୍ଶନିକ ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ;କାରଣ ଅବିଦ୍ୟାର ଭଙ୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ “ମୁଁ ଜାଣେନି” ଭାବନାରୁ । ଶ୍ଳୋକର “ଶୋକମୁଚ୍ଛୋଷଣମିନ୍ଦ୍ରିୟାଣାମ୍” ଶବ୍ଦ ଦାର୍ଶନିକ ଭାବେ ଗଭୀର । ଶୋକ ଏଠାରେ କେବଳ ମାନସିକ ଦୁଃଖ ନୁହେଁ, ଏହା ଅବିଦ୍ୟାର ଫଳ । ଯୋଦ୍ଧା ଅର୍ଜୁନ କହୁଛନ୍ତି – “ମୁଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ।” ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନରେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆତ୍ମବୋଧର ପୂର୍ବ ସନ୍ଧ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାର ଅଛି, ଜ୍ଞାନ ଆସେ ନାହିଁ । ଗୀତା ୨:୮ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ – ଶୋକ ହେଉଛି ଅବିଦ୍ୟାର ଲକ୍ଷଣ । ଭୌତିକ ସୁଖ ଆତ୍ମିକ ଦୁଃଖକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରେ ନାହିଁ । ଅହଂକାର ଭାଙ୍ଗିଲେ ହିଁ ଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାର ଖୋଲେ ।
🌹🙏🌹

• ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ବେଉରିଆ
  ୯୪୩୭୦୪୬୮୪୯